Urządzenia blokowe (w tym aparat blokowy) stanowią zespół urządzeń elektromechanicznych służących do wzajemnego uzależnienia czynności obsługi urządzeń sterowania ruchem kolejowym (srk) jednej nastawni, kilku nastawni w obrębie jednej stacji lub nastawni na sąsiednich stacjach.
Aparat blokowy jest urządzeniem występującym przede wszystkim w ręcznych kluczowych i mechanicznych scentralizowanych urządzeniach srk (rzadziej w elektrycznych suwakowych urządzeniach srk).

W skład urządzeń blokowych wchodzą skrzynie blokowe z blokami prądu zmiennego i stałego oraz urządzenia dodatkowe, np. zastawki elektryczne z włącznikami, powtarzacze blokowe i sygnałowe, zwalniacze kluczowe, induktor itp.
Urządzenia blokowe, które uzależniają czynności nastawcze pomiędzy nastawniami na jednej stacji stanowią blokadę stacyjną, natomiast urządzenia blokowe uzależniające czynności nastawcze pomiędzy nastawniami wyprawiającymi pociągi ze stacji na szlak sąsiednich stacji stanowią blokadę liniową.
Skrzynia blokowa jest montowana na podstawie blokowej nastawnicy mechanicznej (przy mechanicznych scentralizowanych urządzeniach srk – zdjęcie nr 1) lub na stojącej kluczowej skrzyni zależności P46 (lub HL35) – zdjęcie nr 2; albo na osobnej podstawie (przy ręcznych kluczowych urządzeniach srk i wiszącej skrzyni zależności typu Z) – zdjęcie nr 3.

Skrzynia blokowa składa się ze szkieletu staliwnego, drewnianej ściany oraz obudowy blaszanej. Na wierzchu skrzyni blokowej umieszczone są klawisze blokowe, na przedniej ścianie obudowy umieszczone są okienka blokowe, a pod nimi tabliczki blokowe. Na drewnianej ścianie nad aparatem blokowym umieszcza się w miarę potrzeby powtarzacze blokowe, sygnałowe i inne urządzenia (np. włączniki sygnałów zastępczych, zastawki elektryczne). 
Okienka blokowe umożliwiają obserwowanie stanu poszczególnych bloków. Pod okienkami blokowymi umieszcza się tabliczki blokowe (opisujące rodzaj bloku i nazwę semafora lub literowe oznaczenie przebiegu obsługiwanego przez blok, numer toru, na który jest realizowany przebieg oraz nazwę stacji, do której, lub, z której pociąg po obsłużeniu bloku ma odbyć jazdę). Tabliczki blokowe blokady stacyjnej mają czarne obramowanie i czarne opisy na białym tle, tabliczki blokowe blokady liniowej mają czerwone obramowanie i czerwone opisy na białym tle – rys. „Wzory tabliczek blokowych”.

Blok na prąd zmienny służy do zamykania drążków przebiegowych (kluczy przebiegowych) lub dźwigni sygnałowych. Zablokowanie bloku uzyskuje się przez naciśnięcie klawisza blokowego i pokręcenie korbą induktora. Odblokowanie bloku następuje wskutek przepływu przez jego elektromagnesy prądu, wytworzonego z innej nastawni. Bloki te są stosowane w blokadzie stacyjnej (bloki dania i otrzymania nakazu, bloki dania i otrzymania zgody) oraz w blokadzie liniowej (bloki początkowe, końcowe i pozwolenia). Bloki te pracują parami, – gdy jeden z nich jest odblokowany, drugi, współpracujący z nim, jest zablokowany.
W przypadku zastosowania na nastawni skrzyni kluczowej typu P46 (lub HL35) stosuje się grupowy blok dania nakazu lub zgody na przebiegi wzajemnie sprzeczne, bowiem wybór przebiegu jest dokonywany przez przełożenie drążka przebiegowego, który swymi zestykami elektrycznymi sprawia, że w czasie blokowania bloku grupowego na współpracującej nastawni odblokuje się właściwy blok otrzymania nakazu lub zgody (na rysunkach blok grupowy DnGHJ i DnL1L2L3 w nast. dysponującej i blok grupowy dzA1A2A3 w nast. wykonawczej).
W przypadku zastosowania na nastawni wiszącej skrzyni zależności typu Z wszystkie współpracujące ze sobą bloki pracują parami.
Wszystkie bloki, zamykające drążek przebiegowy w położeniu przełożonym posiadają plombowany ręczny zwalniacz, którego użycie umożliwia doraźne odblokowanie bloku w przypadku niemożności zwolnienia przez współpracującą nastawnię lub awarię urządzeń, co umożliwi cofnięcie przełożonego drążka przebiegowego do położenia zasadniczego, w którym zostaną uwolnione dźwignie zwrotnicowe (lub sygnałowe), zamykane tym drążkiem. Każdorazowe użycie takiego zwalniacza jest możliwe dopiero po zerwaniu plomby, a fakt ten należy odnotować w książce kontroli urządzeń srk E1758 z podaniem przyczyny zerwania plomby i godziny powiadomienia dyżurnego montera automatyki.
Jeżeli jest zastosowana przetwornica induktorowa, to blokowanie bloków prądu zmiennego następuje tylko przez naciśnięcie klawisza blokowego, który należy przytrzymać w pozycji naciśniętej przez 3-6 sek.
Blok na prąd stały jest stosowany jako blok przebiegowy utwierdzający, który jest zwalniany przez współpracujący z nim układ oddziaływania pociągu (szyna izolowana z przyciskiem szynowym lub inne) lub przez zwalniacz kluczowy.
Każdy blok przebiegowy utwierdzający jest nadto wyposażony w plombowany zwalniacz ręczny na wypadek, gdyby nie nastąpiło automatyczne zwolnienie przebiegu przez pociąg w wyniku usterki urządzeń zewnętrznych, co czasem się zdarza. Użycie takiego zwalniacza pociąga za sobą konieczność zerwania plomby i odnotowania tego faktu w dokumentacji techniczno-ruchowej (książka E1758).
Zablokowanie takiego bloku uzyskuje się przez samo naciśnięcie klawisza blokowego, a odblokowanie – poprzez działanie impulsu prądu stałego.
Na nastawni dysponującej (dyżurny ruchu) znajdują się bloki dania nakazu „Dn” i bloki otrzymania zgody „oz”. Na nastawni wykonawczej (jednej lub kilku) znajdują się bloki otrzymania nakazu „On” i bloki dania zgody „dz”.
Bloki przebiegowe utwierdzające znajdują się na nastawniach wyposażonych w mechaniczne scentralizowane urządzenia srk.
Na nastawniach wyposażonych w ręczne kluczowe urządzenia srk utwierdzenie przebiegu następuje w momencie przekręcenia w skrzyni kluczowej i wyjęcia z niej klucza sygnałowego do dźwigni sygnałowej.